Materiały i opracowania dydaktyczno-wychowawcze

WSTĘP
Rzecz o uświadomieniu
W stronę światła, życia i miłości
     Cel wychowania przedszkolnego
     Założenia programu
     Cele główne programu
     Cele szczegółowe
     Treści programowe i podejmowane działania
     Poziom I - dzieci 3 i 4-letnie
     Zamierzone efekty
     Poziom II - dzieci 5 i 6-letnie
     Zamierzone efekty
     Zamierzone efekty końcowe
     Metody
     Formy
     Założenia ewaluacyjne
     Uwagi końcowe
     Bibliografia

WSTĘP:
„Najbardziej niesprzyjającym uświadamianiu dziecka okresem jest dojrzewanie, ponieważ w tym czasie człowiek ma już własne problemy seksualne. Natomiast najbardziej korzystnym czasem jest wiek przedszkolny, zwłaszcza, kiedy dziecko samo zaczyna zadawać liczne pytania, wśród których niewątpliwie pojawią się i zagadnienia związane z powstaniem życia. Dlatego roztropni rodzice oczekują właśnie na ten moment, na pojawienie się pytań ze strony dziecka i odpowiadają tak jak i na inne szczerze i otwarcie. (...) W prawidłowo przebiegającym procesie rozwoju dziecka pierwszych pytań związanych z pochodzeniem człowieka, czy różnicami anatomicznymi między chłopcami, a dziewczynkami, należy się spodziewać w wieku 3-4 lat.”

Piotr Pragłowski: „Wychowanie seksualne dzieci.”

Przytoczone tu cytaty dają do myślenia nam dorosłym, którzy postrzegamy zmiany zachodzące w naszym otoczeniu przez pryzmat naszych przeżyć i doświadczeń. Te z kolei mają istotny wpływ na to, jak odnosimy się chociażby do kwestii płciowości w naszym życiu oraz na to, w jaki sposób przekazujemy tę wiedzę naszym dzieciom. Jako ludzie dorośli nabyliśmy już w tej sferze określonych postaw ze stereotypami włącznie, te ostatnie zaś wyjątkowo silnie rzutują na postrzegany przez nas obraz życia i świata. Natomiast małe dzieci podchodzą do tej sfery bez emocji i stereotypów podyktowanych doświadczeniem i wpływami środowiska. Traktują ją, jako jedno z wielu źródeł informacji bez żadnych dwuznacznych odniesień do specyfiki tematu. Zaspokajanie ciekawości dzieci w wieku przedszkolnym powinno być więc dla nas łatwiejsze, niż w późniejszych latach, kiedy to sprawy płci mają już podłoże emocjonalne. W okresie przedszkolnym (3-7 lat) głównym zadaniem rodziców i nauczycieli w tej sferze wychowania jest więc umiejętne odpowiadanie dzieciom na zadawane przez nie „trudne pytania”. Jako przedstawiciele placówki przedszkolnej będącej instytucją wspomagającą rodziców w trudnym procesie wychowania staramy się nie tylko odpowiednio zaspokajać ciekawość dzieci, ale także wspólnie z rodzicami tak kształtować ich uczucia wobec otoczenia i ludzi, aby zmienić ich egocentryczną i egoistyczną postawę w umiejętność rozumienia potrzeb drugiego człowieka, nabierania zdolności empatycznych -odczuwania smutków i radości innej osoby-cechy mającej później tak duże znaczenie dla wspólnego życia dwojga ludzi. Dlatego też istotny jest sposób, w jaki przekazujemy dzieciom tę wiedzę i ma on tak ogromne znaczenie we współpracy nauczycieli z rodzicami. Kierując się tą myślą opracowałam ten program i zatytułowałam go; "W STRONĘ ŚWIATŁA, ŻYCIA I MIŁOŚCI", gdyż potrzeby te są jednakowo silne w każdym z nas i dlatego tak ważne jest odpowiednie ich zaspokojenie w sposób zgodny z najlepiej pojętymi przez nasze społeczeństwo normami etycznymi.

Elżbieta Kawszyniec

Tomaszów Lub. 08-09-2005.

Rzecz o uświadomieniu.
Dyskutowaliśmy o życiu i wtedy ktoś powiedział, że dorośli powinni uświadamiać młodzież. Zdanie to przyjęto ze zrozumieniem, tylko Marek zaczął się śmiać i dość długo nie mogliśmy wydusić z niego wyjaśnienia, co go tak rozbawiło. Ale wydusilismy.
„Po raz pierwszy zadałem rodzicom pytanie: „Skąd się biorą dzieci”, kiedy miałem pięć lat. Otrzymana wówczas odpowiedź, że przynosi je bocian, zadowoliła mnie całkowicie. Ale już w wieku lat siedmiu, gdy poszedłem do szkoły, bajeczka o bocianie wydała mi się mocno naciągnięta. Zacząłem analizować okoliczności, w jakich zjawił się w naszym domu „dzidziuś” - moja siostra Małgorzata; a gdy bardziej uświadomione pierwszaki powiedziały mi: „głupi jesteś, dzieci się rodzą”, zwątpiłem w bociana ostatecznie.
- Tato, skąd biorą się dzieci? - zapytałem nagle podczas obiadu.
- Mówiłem ci już, że przynosi je bocian- odrzekł tato.
- A kto przynosi bociany?
Na takie pytanie rodzice nie byli przygotowani i wyraźnie się speszyli.
- Jedz zupę i nie wydziwiaj! - zdenerwowała się mama, a tato zapytał, czy chcę klapsa.
Zrozumiałem wtedy, ze są pytania, na które nigdy nie otrzymam prawdziwej odpowiedzi od dorosłych, że są pytania, zadawanie których może tylko wpędzić człowieka w tarapaty. (...) pytania są niebezpieczne. I nie ma sensu ich zadawać - bo w domu usłyszę bajeczki, a w szkole frazesy. Niektórzy koledzy dowodzili, że można by w szkole pytać o „te rzeczy”, a w domu o politykę, lecz woleliśmy się nie narażać. Woleliśmy obserwować dorosłych, śledzić, podsłuchiwać i - wyciągać samodzielne wnioski. Podsłuchałem kiedyś tajną naradę rodziców:
- Ty powinieneś z nim porozmawiać po męsku, chłopak rośnie, dziewczętami się interesuje, mnie nie wypada- mówiła mama.
- Przesadzasz - zbagatelizował problem tato - jego interesuje piłka i pies. Telefonuje tylko do chłopaków. Dopóki nie pyta, nie trzeba jego uwagi kierować na te sprawy...”
Na palcach przemknąłem się do wyjścia i bezszelestnie zamknąłem za sobą drzwi.”
M. Dańkowska, J. Słuszniakówna:
„Piegi w świetle księżyca, czyli nastolatki są na świecie”
Wydanie II, wydawnictwo Harcerskie „Horyzonty” 1973.

W STRONĘ ŚWIATŁA, ŻYCIA I MIŁOŚCI
Program autorski z wychowania prorodzinnego dla dzieci w wieku przedszkolnym opracowany przez mgr Elżbietę Kawszyniec nauczycielkę Przedszkola Samorządowego Nr 5 w Tomaszowie Lub.

„Wychowanie seksualne dziecka w wieku przedszkolnym jest równie ważne, jak wychowanie umysłowe, społeczne, czy fizyczne. Żadnego z nich nie nożna od siebie oddzielić i realizować osobno, jak przedmiotu nauczania w szkole. Są ze sobą zintegrowane i powiązane.”

Mgr Aleksandra Stawicka:
„Wychowanie seksualne dziecka w wieku przedszkolnym.”

CEL WYCHOWANIA PRZEDSZKOLNEGO
Celem wychowania przedszkolnego jest takie wspomaganie i ukierunkowywanie rozwoju dziecka, aby zgodnie ze swoim potencjałem i możliwościami mogło ono pozytywnie rozwiązywać problemy zachodzące w jego środowisku społecznym, kulturowym i przyrodniczym.

ZAŁOŻENIA PROGRAMU
Zadaniem tego programu jest zachęcenie wszystkich zainteresowanych do jak najlepiej pojmowanej współpracy i pomocy:
– w kreowaniu pozytywnego modelu seksualnego człowieka, poprzez dostarczanie dzieciom racjonalnej wiedzy dostosowanej do ich wieku, płci i wrażliwości.

W pierwszym rzędzie największe znaczenie będzie tu miała pomoc i współpraca Rodziców jako, że szczęśliwy dom rodzinny jest dla dziecka najlepszym miejscem dla wszechstronnego rozwoju jego osobowości, także w zakresie samorealizacji dziecka w roli kobiecej lub męskiej w procesie przygotowywania go do przyszłego, pełnego ciepła, miłości i zrozumienia życia małżeńskiego i rodzinnego.

CELE GŁÓWNE PROGRAMU

I. Jasne, taktowne i zgodne z prawdą wyjaśnianie dzieciom zagadnień związanych z różnicami płci, znaczeniem rodzicielstwa, a także procesem rozwoju nowego życia od chwili poczęcia, aż do narodzin tłumaczonym i pojmowanym w kontekście miłości i związanym z nią poczuciu bezpieczeństwa i identyfikacji płciowej.

II. Zapobieganie zjawiskom przemocy seksualnej wobec dzieci poprzez odpowiednie naświetlenie problematyki we współpracy z rodzicami oraz z psychologiem.

III. Wyrobienie u dzieci właściwej postawy wobec powyższych zagadnień.

IV. Przybliżanie Rodzicom tematyki poprzez dostarczanie im odpowiedniej literatury oraz ich udział w spotkaniach z psychologiem, lekarzem i policjantem.

CELE SZCZEGÓŁOWE

1. Naturalne wprowadzenie dzieci w zagadnienia związane z poprawną identyfikacją płciową swojej osoby poprzez wykonywanie czynności dnia codziennego.

2. Zacieśnianie więzów uczuciowych w rodzinie poprzez udział dzieci i rodziców w imprezach okolicznościowych i zajęciach otwartych, także tych związanych z powyższą tematyką.

3. Kształtowanie właściwej postawy dziecka względem jego rówieśników płci obojga poprzez zapobieganie przejawom dyskryminacji płciowej.

4. Stwarzanie i wykorzystywanie sytuacji sprzyjających wzbudzaniu u dzieci potrzeby stosowania opiekuńczych gestów wobec młodszego rodzeństwa, lub kolegów i koleżanek. Przekazywanie dzieciom treści związanych z postawą miłości i troski o drugiego człowieka (udzielanie pomocy słabszym, opieka nad młodszymi).

5. Przekazywanie dzieciom informacji związanych z różnicami płci u zwierząt i u ludzi, z okresem ciąży, narodzinami i sprawowaniem opieki nad noworodkiem.

6. Naświetlanie dzieciom za pomocą inscenizowanych scenek sytuacji, w oparciu o które dzieci umiałyby rozpoznać, kiedy zachowania osób trzecich nie powinny wzbudzać zaufania.

7. Dążenie do naturalnego traktowania przez dzieci pewnych sytuacji i zjawisk związanych z cielesnością człowieka, w innych sytuacjach - uszanowanie jego potrzeby intymności.

TREŚCI PROGRAMOWE I PODEJMOWANE DZIAŁANIA

POZIOM I-DZIECI 3 i 4-LETNIE

* określanie swego miejsca w rodzinie, rozumienie znaczenia rodziny w tworzeniu i zacieśnianiu więzi uczuciowych między jej członkami. Wyrażanie tych pozytywnych uczuć w określonych sytuacjach w domu i w przedszkolu.

* okazjonalne obserwowanie i dostrzeganie pozytywnego znaczenia stosowanych wobec bliskich czułych słów oraz opiekuńczych gestów i związanego z tym lepszego samopoczucia ludzi.

* zauważanie i określanie różnic między chłopcem, a dziewczynką w oparciu o odpowiednie sytuacje i stosowne do nich nazewnictwo.

* identyfikowanie się w grupie rówieśniczej zgodnie ze swoją przynależnością do danej płci.

* dostrzeganie i akceptowanie równych praw obu płci w zakresie pełnienia różnych ról w rodzinie, w grupie rówieśniczej i w społeczeństwie.

* obserwowanie i rozumienie zasad komunikowania się zwierząt („mowa ciała” - korelacja z programem autorskim „Psy i my”). Nauka przekazywania i rozumienia swoich i cudzych emocji i uczuć podczas wzajemnej komunikacji również za pomocą „mowy ciała”.

ZAMIERZONE EFEKTY
Dziecko:

– potrafi określić więzy pokrewieństwa ze swoją rodziną i nazwać łączące członków rodziny więzi emocjonalne. Wie, jaki jest jego status w rodzinie.

– umie wyrazić swoje pozytywne uczucia w kontaktach z mamą, tatą i krewnymi podczas spotkań i imprez okolicznościowych w przedszkolu. Rozumie znaczenie tych gestów w budowaniu więzi emocjonalnych między ludźmi.

– poprawnie określa swoją płeć, jest zorientowane w znaczeniu symboliki na drzwiach toalety, garderoby itp., poprawnie stosuje je w praktyce.

– akceptuje równe prawa rówieśników do zabawy i nauki, traktując je jako rzecz oczywistą.

– wie, że jako małe dziecko nie powinno być pozostawione samo sobie, lecz powinno pozostawać pod opieką rodziców, lub zaufanych dorosłych.

POZIOM II - DZIECI 5 i 6-LETNIE

* określanie różnic płciowych między członkami rodziny i w grupie rówieśniczej z poprawnym używaniem właściwych określeń związanych z daną osobą i jej statusem.

* udział dzieci i Rodziców w spotkaniach okolicznościowych z ludźmi dbającymi o nasze zdrowie i bezpieczeństwo: lekarzem, psychologiem i policjantem.

* udział dzieci i Rodziców w aranżowanych podczas zajęć otwartych sytuacjach, których wymowa powinna unaocznić dorosłym i dzieciom podejrzane zachowania ludzi mogących żywić złe zamiary.

* w trakcie prowadzenia kącika hodowlanego obserwowanie zachowań zwierząt, ich życia rodzinnego i opieki nad młodymi.

* oglądanie i omawianie z dziećmi tematyki reprodukcji dzieł sztuki ukazujących ciało człowieka (obrazy, rzeźby, posągi itp.).

ZAMIERZONE EFEKTY
Dziecko:

– poprawnie używa określeń: kobieta- względem mamy, mężczyzna - względem taty, dziecko- w stosunku do siebie i swego rodzeństwa.

– orientuje się w różnicach płci między zwierzętami w oparciu o ich wygląd, a także na podstawie obserwacji ich zachowań terytorialnych i godowych.

– zdaje sobie sprawę ze znaczenia udziału obu płci w tworzeniu nowego życia.

– zna etapy rozwoju zarodka ludzkiego od momentu poczęcia do narodzin, wie też na czym polega badanie USG. Poprawnie używa adekwatnego słownictwa.

– wie, jaką funkcję spełnia wobec kobiety ciężarnej lekarz położnik.

– zna ogólne zasady pielęgnacji i opieki nad niemowlęciem.

– pozytywnie postrzega swoją rolę, jako przyszłego założyciela i opiekuna rodziny, wie, że do tego powinien być człowiekiem nie tylko dorosłym, ale także kochającym, opiekuńczym i odpowiedzialnym.

– z rezerwą traktuje obce osoby, gdy nie jest pewien ich zamiarów. Unika kontaktu fizycznego. W sytuacji ekstremalnej - ucieka, głośno wzywając pomocy (Ratunku! On-ona nie jest moim tatą-mamą!).

ZAMIERZONE EFEKTY KOŃCOWE
Rodzice i nauczyciele:

* Potrafimy przekazać dziecku swoje wrażenia, t.j.: zaskoczenie, zażenowanie, jakie wywarły na nas zadanie „trudnego pytania”. Mamy wobec tego prawo poprosić dziecko o chwilę czasu do namysłu, aby rzetelnie mu na to pytanie odpowiedzieć.

* Na pytania dziecka związane z powstawaniem życia nie obawiamy się odpowiedzieć zgodnie z prawdą, unikając dwuznaczności, za to używając zrozumiałych dla dzieci słów, zawsze ujmowanych w kontekście miłości, jako sztuki wzajemnego obdarowywania się dwojga ludzi uwagą, szacunkiem, troską i opieką.

* Przy obopólnej współpracy z odpowiednimi instytucjami i osobami wspomagającymi, t.j.: pedagog, psycholog, lekarz, czy policjant uwrażliwiamy dzieci na to, jak powinny zachowywać się wobec osób, wzbudzających w nim poczucie niepewności i zagrożenia.

* Nie zostawiamy małego dziecka samego. Jeśli nie możemy być przy nim, zapewniamy mu opiekę osób, którym możemy zaufać.

METODY:

1. Podające słowne i oglądowe (informacja, opis, rozmowa, pokaz, prezentacja).

2. Aktywizujące (ruchowe ilustracje, zajęcia twórcze).

3. Problemowe (poszukiwanie rozwiązań).

4. Praktyczne (wykorzystanie nabytej wiedzy w konkretnych sytuacjach).

FORMY:
Działalność indywidualna, zbiorowa i zespołowa.

ZAŁOŻENIA EWALUACYJNE:

Narzędzia	Metody	Częstotliwość
Scenariusze Zdjęcia Nagrania video Protokoły z zebrań rodzicielskich	Analiza dokumentów	Cztery razy w roku
Kwestionariusz ankiety do rodziców	Ankietowanie	Raz w roku
Karty pracy dla dzieci	Wywiad z dziećmi	Raz w roku

UWAGI KOŃCOWE
Program jest przeznaczony dla dzieci w wieku przedszkolnym. Jest zgodny z Programem Autorskim Przedszkola Samorządowego Nr 5 w Tomaszowie Lub. Jest dostosowany do potrzeb i możliwości rozwojowych dzieci.

BIBLIOGRAFIA:
ARTYKUŁY I REFERATY PEDAGOGÓW I SPECJALISTÓW:
M. Huszcz, M. Cichoń-Piasecka: „Kiedy rozpoczynać i jak prowadzić edukację seksualną?”
„Wychowanie w Przedszkolu” Nr 5, maj 2002, str. 276- 279.

www.google. Pl. wychowanie seksualne.

S. Tubek: „Czy edukacja seksualna jest potrzebna?”

Mgr A. Stawicka: „Wychowanie seksualne dziecka w wieku przedszkolnym.”

K. Cmoch, Szkoła Podstawowa nr 3., ul. Grotta 3. 28-100 Busko-Zdrój.: „Wychowanie seksualne dzieci-cele wychowania seksualnego dzieci.”

CYKL REFERATÓW: PEDAGOGIZACJA RODZICÓW:
W opracowaniu P. Pragłowskiego: „Od kiedy zaczyna się edukacja seksualna dziecka?”

Red. J. Sokolińska: Rozmowa z: K. Srebrnym-psychoterapeutą Ośrodka Terapii Psychoanalitycznej, M. Jakubowicz - psychologiem dziecięcym.